Ο καλός, ο κακός και ο φασίστας

Ο ΚΑΛΟΣ

Κατά τη διάρκεια της ιστορίας, διαφορετικοί οίκοι μόδας επιχείρησαν να καθιερώσουν την αναγνώριση και την κυριαρχία τους στο χώρο της μόδας αλλά και στα πλήθη προωθώντας αντικείμενα, υφάσματα, συγκεκριμένα στυλ που πιστεύονταν ότι χαρακτηρίζουν την αισθητική και την ιστορία του κάθε οίκου. Εμπνέονταν από την επίδραση που ασκούσε η ομοιομορφία (uniformity) στον στρατό, στο σχολείο, στη δουλειά και στο περιβάλλον του αθλητισμού και συνειδητοποίησαν ότι με εύκολα αναγνωρίσιμες συσκευές θα μπορούσαν – όπως έγραψε η κριτικός μόδας Suzy Menkes: ‘…να είναι μέρος ενός στρατού, ντυμένοι με την ίδια στολή…’. Αυτά τα σύμβολα συντέλεσαν στην δημιουργία μίας παγκόσμιας γλώσσας επικοινωνίας, καθώς οι άνθρωποι συνέδεαν τα σύμβολα με κάθε οίκο.

Η συσκευή που επέλεξε ο Christian Louboutin ήταν η κόκκινη σόλα. Το 1993, εμπνευσμένος από το έργο του Andy Warhol ‘Flowers’ είπε: ‘Το πρωτότυπο έργο είχε μόλις φτάσει από την Ιταλία.  Ήμουν πολύ χαρούμενος γιατί ήταν παρόμοιο με το σχέδιο μου για τα παπούτσια. Αλλά το σχέδιο ήταν ακόμη δυνατότερο και δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί. Είχε μία μεγάλη μαύρη σόλα, και τότε, ευτυχώς, ήταν ένα κορίτσι που έβαφε τα νύχια της εκείνη την στιγμή’. Άρπαξε το κόκκινο μανό και άπλωσε μια παχιά στρώση στη σόλα του παπουτσιού. Πλέον, η κόκκινη σόλα του Louboutin έχει γίνει σύμβολο κύρους. Παράλληλα με το ‘New Look’ του Dior το 1957, το μοτίβο cannage έχει αποτελέσει το σήμα κατατεθέν του οίκου. Παρατηρήθηκε για πρώτη φορά στις καρέκλες από ινδοκάλαμο που βρίσκονταν στην αίθουσα των επισκεπτών του οίκου. Μέχρι και σήμερα, αυτές οι καρέκλες υπάρχουν σε όλα τα showroom και το μοτίβο χρησιμοποιείται σε είδη μακιγιάζ, τσάντες και ρούχα. Ακόμα μία μαρτυρία σχετικά με το πως οι κοινωνικές συνθήκες έχουν επηρεάσει τη μόδα είναι οι τσάντες του οίκου Gucci. Κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, υπήρχαν ελάχιστα υλικά που μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και το ιαπωνικό μπαμπού ήταν ένα από αυτά. Οι τεχνίτες του οίκου δούλεψαν με το υλικό και σχεδίασαν την – πλέον περίφημη – τσάντα με την χειρολαβή από μπαμπού. Η Coco Chanel επέλεξε το καπιτονέ μοτίβο τη δεκαετία του ‘20, λόγω της αγάπης της για τον κόσμο της ιππασίας. Μέχρι και σήμερα, χρησιμοποιείται σε τσάντες, κουστούμια, πανωφόρια και παπούτσια, και είναι ένα παγκοσμίως γνωστό σύμβολο του οίκου. Το plaid tartan μοτίβο του οίκου Burberry βρήκε τη θέση του στα σχέδια του οίκου στη δεκαετία του ‘20, ραμμένο ως εσωτερική φόδρα σε καμπαρντίνες, και σήμερα απαντάται σε ποικίλα κομμάτια του οίκου. Ακόμα ένα σύμβολο που δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο είναι το damier canvas του Louis Vuitton. Το μοτίβο με το logo του οίκου ανήγγειλε την φρενίτιδα των logo στις απαρχές του 21ου αιώνα, αλλά χρησιμοποιείται από τον οίκο από το 1888. Το χαρακτηριστικό σύμβολο του οίκου Bottega Veneta, είναι η τεχνική πλέξης δέρματος ονόματι intrecciato, η οποία αναπτύχθηκε από τεχνίτες του οίκου και προωθήθηκε σε όλη την γκάμα των προϊόντων του.

Ο ΚΑΚΟΣ

Η ομοιομορφία – κοινωνική η πολιτισμική – είναι χαρακτηριστικό ενός συστήματος, οργανισμού ή συγκεκριμένης αναγνωρισθείσας ομάδας ατόμων όπου υπάρχουν οι ίδιες ιδέες, κανόνες και μέθοδοι. Η λέξη έχει μία αρνητική χροιά – προβάλλει το αμετάβλητο, το τακτικό, το μονότοτνο και την έλλειψη διαφορετικότητας. Η ένδυση είναι ένας τρόπος διασφάλισης της κοινωνικής ύπαρξης, της συμμόρφωσης στις κοινωνικές νόρμες και φυσικά της έκφρασης εαυτού. Στην περίπτωση της ομοιομορφίας, έχει χρησιμοποιηθεί έξυπνα στις στρατιωτικές, σχολικές και αθλητικές στολές, και σε κάποια επαγγέλματα. Οι στολές λειτουργούν ως συνεχής υπενθύμιση της κοινωνικής τάξης – αποσκοπούν στον έλεγχο, αποδίδουν μια αίσθηση εξουσίας και διαφημίζουν την φερεγγυότητα του φορέα. Παρά το γεγονός ότι η ομοιομορφία και η υψηλή ραπτική αντιφάσκουν στoν πυρήνα τους καθώς η πρώτη εκχωρεί τον έλεγχο, την παράδοση και την λειτουργικότητα ενώ η δεύτερη την αλλαγή, τη δημιουργικότητα, την διαφορετικότητα και την ανατροπή, διάφοροι οίκοι μόδας και σχεδιαστές συχνά χρησιμοποιούν στοιχεία διάφορων ειδών στολών στις δημιουργίες τους. Η σύγκρουση που δημιουργείται μεταξύ τους έχει ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα, καθώς οι στολές είναι προορισμένες να αναμιγνύονται (με το συγκεκριμένο πλαίσιο στο οποίο είναι κοινωνικά αποδεκτές) και να ξεχωρίζουν (από άτομα έξω από την ομάδα στην οποία ανήκουν), και η μόδα προσφέρει ένα διαφορετικό πλαίσιο για τη χρήση τους. Δυστυχώς, πολλές φορές, οι σχεδιαστές, με στόχο να παρουσιάσουν κάτι καινοτόμο και σχετικό με κοινωνικά ή πολιτισμικά χαρακτηριστικά μιας ομάδας, δεν κάνουν εκτεταμένη έρευνα ως προς το νόημα και την ιστορία της κάθε στολής ή αντικειμένου που χρησιμοποιείται για συγκεκριμένους σκοπούς, και έτσι προκύπτουν ανεπιθύμητα αποτελέσματα, όπως το να προσβάλλουν ή να ιδιοποιηθούν πολιτισμικά. Τα ρούχα είναι ένας τρόπος έκφρασης συγκεκριμένων ιδεών και απόψεων, οπότε οι σχεδιαστές φέρουν το βάρος του να έχουν – ή να αποκτήσουν – τη γνώση του τι παρουσιάζουν και την ιστορία που υπάρχει από πίσω του.

Το όλο θέμα μας αφήνει στο εξής – όταν έχουμε στα χέρια μας εργαλεία τόσο ισχυρά όσο το ένδυμα, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεχτικοί ως προς την προέλευση της κάθε τάσης με την οποία ταυτιζόμαστε – διότι παντα υπάρχει υποβόσκουσα ιστορία. Η πανταχού παρούσα ομοιομορφία στην καθημερινή μας ζωή μας έχει μουδιάσει ούτως ώστε να την παραβλέπουμε, και η πρόκληση είναι να αμφιβάλουμε για οτιδήποτε μας παρουσιάζεται σαν υγιές ή φυσιολογικό – γιατί ενδεχομένως δεν είναι.

Ο ΦΑΣΙΣΤΑΣ

Η ομοιομορφία απαντάται σε πολλές διαστάσεις της καθημερινής μας ζωής: στις σχολικές στολές, στις στολές αθλητικών ομάδων, στις στολές των γιατρών και των νοσοκόμων – αλλά η πιο επιβλαβείς από όλες είναι οι στρατιωτικές στολές. Οι στρατιωτικές στολές είναι κατά κανόνα μια ένδειξη οργανωμένης στρατιωτικής δύναμης τροφοδοτημένης από μία κεντρική εξουσία. Ξεκίνησαν από εθνικούς στρατούς όπως αυτοί του αγγλικού εμφυλίου πολέμου και έγιναν νόρμα με την υιοθέτηση των συνταγματικών συστημάτων τον 17ο αιώνα. Ο σκοπός των στρατιωτικών στολών διχοτομείται στο να ξεχωρίζει ο ένας στρατός από τον άλλον αλλά και από τους πολίτες, και στο καμουφλάζ. Τα διάφορα στυλ και διακοσμήσεις των στρατιωτικών στολών ποικίλουν ανάλογα με το κύρος και τους πόρους της εκάστοτε στρατιωτικής δύναμης, είναι ένα μέσο εντυπωσιασμού, καθιέρωσης εξουσίας, δύναμης, φόβου και προβάλουν την αίσθηση του ανήκειν. Αλλά κάθε ένδυμα φέρει ένα νόημα, και ο φορέας πρέπει να το γνωρίζει. Οι στρατιωτικές ενδυμασίες έχουν κάποια χαρακτηριστικά παρμόμοια με μια βδελυρή ‘φιλοσοφία’ – τον φασισμό. Ένας στρατός οδεύει – και συχνά ελπίζει – στον πόλεμο, και ο φασισμός είναι καθαρά οργανωμένη βία. Αμφότεροι πρέπει (και χρησιμοποιώ αυτή την απολυτότητα για να υπογραμμίσω την ταυτοποίησή τους με τον ολοκληρωτισμό) να προωθούν την αρρενωπότητα, την πειθαρχία, την ιεραρχία, την παράδοση, και την αυτό-θυσία. Ένας στρατός είναι προϊόν ενός έθνους – ο φασισμός διδάσκει ριζοσπαστικό αυταρχικό εθνικισμό και μίσος προς τους ανθρώπους που φέρουν ένα διαφορετικού χρώματος σήμα στο πέτο της στολής τους – ακόμα ένα ανούσιο σύμβολο – μια σημαία.

Share